Wij zijn het die de geschiedenis schrijven

 

Met een zekere regelmaat schrijft Robbert Dijkgraaf korte, zonder uitzondering uitstekende, essays in de NRC. Zijn essay van 7 februari jl, De integraal van de geschiedenis, heb  ik een tijdje laten liggen om er op te kauwen. Dijkgraaf is om zin  rol als minister van onderwijs weleens bekritiseerd maar daarover heb ik geen mening, ik heb me nooit voor het onderwijsveld geïnteresseerd en beperk me tot de gedachte dat vrij en objectief onderwijs zonder beperkingen een voorwaarde is voor een gezonde en beschaafde samenleving. Maar hoe je zoiets moet bewerkstelligen, daar ga ik geen gedachten aan besteden.

 

Terug naar de integraal. Dijkgraaf schetst twee manieren om naar de geschiedenis te kijken: Tolstoi en Dostojevski. Tolstoi interesseerde zich niet voor de grote mannen van de geschiedenis maar juist voor het samenspel van de individuele acties van tienduizenden soldaten in de chaos van de strijd. Zij bepaalden de afloop en niet  Napoleon. Of zoals Kousbroek het formuleerde: het fluitje van de conducteur zet de trein niet in beweging. Tolstoi gebruikte een term uit de wiskunde om zijn benadering te typeren. De wetten van Newton en Leibniz voorspellen de toekomst niet met één grote sprong, maar door steeds een heel klein stapje vooruit in de tijd te gaan. De uitkomst van de geschiedenis is de integraal van ontelbare, kleine individuele gebeurtenissen. Dostojevski, aldus Dijkgraaf, geloofde meer in de irrationele zigzaglijn. Hij keek vooral naar het innerlijk, de koortsachtige binnenwereld van het individu. Voor hem is geschieden i meen reeks psychologische uitbarstingen. 

Die literaire tweestrijd staat voor een debat tussen het reductionisme en emergentie. De reductionist probeert de wereld te begrijpen door alles terug te brengen tot de elementaire bouwstenen en hun wisselwerkingen. Bij emergentie ontstaat er iets nieuws door de interactie van miljarden kleine deeltjes. Watermoleculen zijn niet vloeibaar maar ontelbare hoeveelheden van diezelfde moleculen leiden tot een vloeistof. Dat is emergentie bij uitstek. Democritus zei al meer dan tweeduizend jaar geleden: "Volgens afspraak is er kleur, volgens afspraak zoet, volgens afspraak bitter, maar in werkelijkheid zijn er alleen atomen en lege ruimte". 

Als Tolstoi gelijk heeft en de geschiedenis is daadwerkelijk de integraal van miljarden kleine handelingen, dan is niemand van ons een passieve toeschouwer. Ik moet zeggen dat ik dat een heel aantrekkelijke gedachte vind waarover ik nog lang niet uitgepiekerd raak. Dijkgraaf: "De echte geschiedenis wordt uiteindelijk door ons allen geschreven".  

László Krasznahorkai en Bela Tarr

 

Gisteren bezochten wij filmhuis Focus in Arnhem dat  naar aanleiding van diens recente verscheiden aandacht besteedde aan de Hongaarse cineast Bela Tarr (1955-2026): Werckmeister Harmoniak. De verfilming van De melancholie van het verzet van László Krasznahorkai (1954). Een werkelijk schitterend boek waarvan u een bespreking kunt lezen als u op de link klikt. voor mij behoort Krasznahorkai tot de grote schrijvers van dit tijdsgewricht.Niet voor niets ontving hij de Nobelprijs voor Literatuur in 2025. Zijn boeken lezen is een bijna hallucinante ervaring, de schrijver stelde mij nooit teleur.

Krasznahorkai en Bela Tarr hebben veelvuldig samengewerkt en dat heeft tot zulke prachtige films geleid als Sátántangó, een film van bijna zevenenhalf uur, The Turin Horse en dit Werckmeister Harmoniak. Beide mannen leken wel een siamese tweeling, er is, althans wat mij betreft, geen verschil in beleving tussen het lezen van het boek of het kijken naar de gelijknamige film. Ik zou beide betoverend willen noemen, kennelijk ben ik zeer ontvankelijk voor de taal van zowel de schrijver als de cineast. Ook hun samenwerking met componist Mihály Vig mag niet onvermeld blijven. Vig weet precies die toon te realiseren die bijna perfect de geest van die films vertolkt. Zijn repertoire of vocabulaire blijkt tamelijk beperkt te zijn maar dat neemt niet weg dat zijn muziek naadloos bij de films past.

Als u een bijzondere literaire ervaring wilt ondergaan, lees dan Karsznahorkai of kijk naar de films van Bela Tarr. U moet wel een geduldig mens zijn en de tijd nemen. Ik heb Sátánstangó in één ruk uitgekeken, het kostte me een hele dag maar het was een onvergetelijke en fantastische ervaring.

 

Amerikanen en Israëli zijn levensgevaarlijk, wie stopt deze gevaarlijke idioten?

 

En opnieuw gaan de Amerikanen genadeloos in de fout. Geholpen door Israël zijn ze begonnen met het bombarderen van talloze strategische plekken in Iran met als doel regime change. Nu zou je kunnen zeggen: die ayatollahs zijn dermate onmenselijk, corrupt en crimineel, wie kan er bezwaar tegen hebben dat ze weggebombardeerd worden. Maar we  moeten duidelijk onder ogen zien dat zelfs dit perverse ayatollah-regiem een soevereine staat is, die niet zomaar binnen mag worden gevallen. Het internationaal recht verbiedt dit soort agressie. Maar daar trekken de Amerikanen en de Israëli zich niets van aan, zoals we in Gaza en Venezuela zagen.

Zij zijn ook helemaal niet geïnteresseerd in de Iraanse bevolking. Wat Trump en Netanyahu betreft mag die bevolking gewoon verder creperen. Zij zijn enkel geïnteresseerd in het elimineren van Iran als een potentiële nucleaire macht en in de oliebelangen die met Iran zijn gemoeid. Bovendien, je kunt wel een paar ayatollahs verwijderen maar men moet niet vergeten dat de Revolutionaire Garde in Iran uit 125.000 tot 250.000 goed getrainde militairen bestaat, militairen die ook nog eens sleutelposities innemen in de Iraanse economie. 

Het is dan ook ronduit zorgwekkend dat noch de Amerikanen, noch de Israëli contact zoeken met vertegenwoordigers van burgerorganisaties. Je moet er niet an denken wat er kan gebeuren als een clown als de zoon van de sjah kans zou zien in het machtsvacuüm te springen. De kans is groot dat de Iraanse burgers al heel snel moeten concluderen dat de ayatollahs weliswaar verdreven zijn maar dat hun leefomstandigheden in het geheel niet verbeterd zijn. Dat ze nog steeds geen zeggenschap over hun bestaan hebben en dat ook de nieuwe machthebbers hun onderdanen alleen maar minachten.

Laten we hopen dat de ayatollahs gearresteerd worden zodat ze kunnen worden berecht op een beschaafde manier. Laat hen niet eindigen als Ceausescu, Khadafi of Saddam Hoessein. 

Byrne and Eno - Regiment

 

De ware aard van een roofkapitalist

 

"We lanceren (de functie) in een dynamisch politiek klimaat, waarin veel maatschappelijke organisaties waarvan we verwachten dat ze ons zouden aanvallen, hun middelen op andere zaken hebben gericht." Dit is te lezen in een intern memo van META. Aanleiding is het voornemen  van META om hun virtuele bril uit te breiden met automatische gezichtsherkenning. Ze weten daar bij META dat dit een discutabele en controversiële actie is. We hebben het hier over het onvrijwillig verzamelen van persoonsgegevens. En bij META weten ze dat dat in Europa verboden is.

META zelf is door de Trump administration gedagvaard om informatie te verstrekken over social media accounts van mensen die kritiek durven te hebben op ICE. Voeg daar de automatische gezichtsherkenning aan toe en het is opeens volledig gedaan met het recht van burgers op privacy. Je bent simpelweg nergens meer veilig.  

Ter verdediging voert META aan dat het producten ontwikkelt die mensen helpen verbinding te maken en hun leven te verrijken. Fraaie volzin maar dit gaat wel ten koste van het recht op privacy. Ik wens niet door willekeurig wier op straat herkend te worden. Wie ik ben, gaat niemand wat aan, tenzij ik daar zelf om vraag. 

De tekst waarmee dit stukje begon laat nog maar eens het duistere karakter zien van roofkapitalist Mark Zuckerberg. Overigens, de partner in crime van META is het Frans-Italiaanse bedrijf EssilorLuxottica dat de glazen voor de AI-brillen levert. Deze AI-bril gaat Name Tag heten. 

Is liegen over je cv nou echt zo erg?

 

Weet u het nog, Charles Schwietert waas enige dagen staatssecretaris van defensie namens de VVD maar hij moest opstappen omdat hij had gerommeld met zijn cv. Hij beweerde drs te zijn maar kon dat niet waarmaken. We schrijven 1982, 8 november om precies te zijn. En nu is er Nathalie van Berkel die haastig haar cv corrigeerde toen de Volkskrant achterhaalde dat ook zij uiterst creatief met de werkelijkheid was omgesprongen. Mijn eerste gedachte is: wat goed dat wij in ons land nog gedegen onderzoeksjournalistiek kennen. 

Is het Nathalie Righton die de waarheid achterhaalde? Dan verdient ze daarvoor alle lof. Als mevrouw van Berkel door de Volkskrant wordt geconfronteerd met de onduidelijkheden in haar cv blijft ze verhaaltjes verzinnen. Dat noemen wij liegen. In je cv probeer je in een oogopslag een beeld te geven van wie je bent en wat je opleidingsniveau is. Mevrouw van Berkel deed erg haar best zichzelf een academische status toe te kennen maar kan niets daarvan aantonen, Wat overblijft is dat ze Havo en HBO-niveau heeft. 

Je hoort mij niet zeggen dat je met alleen Havo en HBO geen staatssecretaris kan worden. Er kunnen andere wegen zijn waarlangs je hebt aangetoond capabel en fit for the job te zijn. Maar kies nooit de firma leugen en bedrog om je imago voor de buitenwacht op te poetsen. Hoe naïef moet je wel niet zijn te denken dat je wegkomt met zulk laakbaar gedrag. Willen wij een staatssecretaris die hopeloos naief is en gewoon heeft gelogen over haar achtergrond? 

Nee natuurlijk en Rob Jetten heeft maar één scenario: een kort slecht nieuws gesprek. Ik hoop dat mevrouw van Berkel de eer aan zichzelf weet te houden.

Leine Roebana overtuigt met een prachtige voorstelling

 

Al jaren lang timmert Leine Roebana behoorlijk aan de weg. Dit jaar vieren ze hun 35-jarig bestaan. Naamgevers zijn de choreografen Harijono Roebana en Andrea Leine. Een van de laatste producties die ik van hen zag was het eveneens fascinerende Ghost Track.

Nu werd hun  nieuwe productie opgevoerd Farewell Future, Welcome World. Een voorstelling over herinneringen, identiteit en de inwerking van het verleden op het nu. Ofschoon ik niet alle details goed heb begrepen vond ik het een werkelijk prachtige voorstelling. Soms spraken de dansers teksten uit maar die waren of nauwelijks te verstaan of in het Bahasa. Boventiteling had wonderen gedaan!

Maar er bleef nog genoeg te genieten over. Om te beginnen de dansers waaronder enkele Indonesische. Stuk voor stuk zeer bedreven dansers waarbij het DNA van de Indonesiërs onmiddellijk herkenbaar was. Fascinerende beelden- en lichaamstaal. Een enkele keer werd een lichaamsuiting te lang volgehouden zoals toen een Westerse danseres wel heel erg lang stuipen bleef vertonen. Dat kwam wellicht ook doordat ik deze scene niet begreep. Maar over het geheel beoordeeld: prachtige dans.

Maar minstens zo indringend en fraai vond ik de muzikale omlijsting van deze voorstelling, die werd verzorgd door het ensemble Black Pencil en de gamelangroep Kyai Fatahilla. De muzke werd gecomponeerd door Iwan Gunawan, die al eerder met Leine Roebana samenwerkte. Echt razend interessant, die moderne composities voor een klein en zeer beperkt gamelanorkest in combinatie met Black Pencil.

Als u echt eens een intrigerende en sfeervolle moderne dansvoorstelling wil zien, ga dan eens naar dit Leine Roebana kijken.Het is meer dan de moeite waard en er zijn nog genoeg mogelijkheden om hen  te bekijken. Er zaten overigens veel te weinig Arnhemmers in de zaal terwijl ze in die stad heus wel van dans houden. Maar waar waren ze dan? Maar ik heb er van genoten!

Jill Lepore, een van de weinige verstandige Amerikanen

 

Afgelopen jaar las ik These Truths en We, the people van deze historicus. Eergisteren stond er een interessant interview met haar in de NRC. Het heeft geen enkele zin op zoek te gaan naar situaties in het verleden van de VS waarmee het huidig tijdsgewricht kan worden vergeleken. Het verleden bestuderen, aldus Lepore, gaat ons niet uit deze situatie redden.

De VS bestaan binnenkort 250 jaar maar of het nog goed komt met het land is een vraag die nauwelijks te beantwoorden is. Een ding is zeker, aldus Lepore, het zal eerst nog erger worden. "Ik verwacht veel politiek geweld dit jaar. We zien die losgeslagen agenten van de vreemdelingenpolitie, die blijkbaar gerekruteerd zijn uit witte suprematistische groepen zoals Capitoolbestormers, motorclubs en pro=militiegroepen die zich inzetten voor wapenbezit. Dit is een oorlog die zij al heel lang willen. Wat hierna komt, weet niemand maar ik denk niet dat het op de korte termijn vreedzaam zal zijn. Als de situatie verder verslechtert, moet er een constitutionele oplossing komen. Maar zover zij  we nog niet".

"Donald Trump voelt zich niet aan de grondwet gebonden. Hij zei recent zelf dat de enige beperking van zijn macht zijn eigen  moraliteit is. Een volstrekte minachting van ons rechtssysteem. Hij wordt niet in toom gehouden door het Congres. Als degenen die medeplichtig zijn aan de wetteloosheid van deze regering ooit ter verantwoording worden geroepen, begint en eindigt dat bij de Republikeinen. Onze grondwet functioneert niet, in feite".

En zij vervolgt: "Links heeft decennialang liever grondwettelijke verandering  afgedwongen via het Hof dan via een poging tot amendementen. Toen ze de meerderheid in het Hof verloren, bleek dat een kwetsbare zet te zijn geweest. Allerlei overwinningen van de burgerrechtenbeweging zijn niet grondwettelijk vastgelegd. Die kunnen allemaal, net als het recht op abortus in 2022, weer worden teruggedraaid". 

Need I say more? 

Jan Hanlo

 

We hebben godbetert een VDVD-kabinet!

 

Wakker worden uit een nare droom. Dat is mijn eerste kennismaking met het nieuwe kabinet. Rob Jetten gaat gewoon een VVD-agenda uitvoeren! En dat nare mens Yesilgöz viert dat met grote reclameborden langs de snelwegen onder de titel Afspraak is afspraak. Het is dus al met de nieuwe koers en de nieuwe aanpak van dit kabinet gedaan nog voordat het in vak K heeft plaatsgenomen. Het zoveelste bewijs van de volstrekte onbetrouwbaarheid van Yesilgöz. Ik heb helemaal geen zin meer om hier nog verder over uit te weiden. En ik had nog wel zo'n hoge pet op van Rob Jetten! Zouden ze hier bij D66 nu echt zo blij mee zijn?