vrijdag 24 september 2021

Nieuwscheckers, Pointer, fact checkers

 

In deze tijden van fake news is het van enorm belang dat er partijen zijn die nagaan of berichten die in omloop worden gebracht wel juist zijn. Peter Burger en Alexander Pleijter, verbonden aan de opleiding journalistiek van de Leidse universiteit, hebben een nieuwsbrief in het leven geroepen waarin ze wekelijks verslag doen van de belangrijkste fact check activiteiten. Ook het KRO-NCRV factcheckplatform Pointer maakt zich in dit verband zeer verdienstelijk.

U moet daar echt eens geregeld gaan kijken zodat u op de hoogte blijft van wat waar en niet waar is in het medialandschap. Journalistiek, goede en evenwichtige en het liefst onpartijdige journalistiek is een van de belangrijkste pijlers onder de democratie. We kunnen niet zonder!

Sarah Lucas (Au Naturel)

Dune

 

Drie keer naar de bioscoop deze week. De eerste twee keer voor gerestaureerde onvergetelijke films van Wong Kar-Wai. Met echtgenote. Gisteravond met kleinkinderen naar Dune. In een enorme IMAX-zaal waar de 3D brillen die ik had meegenomen niet geschikt waren voor het IMAX-format. 

Na afloop zei mij  kleinzoon: "Opa, ik vond het een prachtige film maar ik heb er niks van begrepen". Ik heb hem gerustgesteld en verteld dat ik het af en toe ook wel een 'n beetje ingewikkeld verhaal vond. Maar jongen, je moet het zo zien, het gaat om de strijd tussen 'goed' en 'kwaad' en aan het einde wint 'goed' altijd. In dat opzicht had Dune ook een aflevering van Star Wars kunnen zijn. 

Naar dit soort films ga je niet voor de acteurs en actrices, hoewel er op het acteerwerk echt niets is aan te merken. En het verhaal is eigenlijk ook volkomen irrelevant. Het format bepaalt al de hoofdlijnen van het script en wat er dan uiteindelijk uit de pennen van de schrijvers rolt, ach dat had ook anders kunnen luiden. Bij Dune gaat het om verschillende stammen die elkaar om diep in de geschiedenis gelegen redenen niet kunnen luchten of zien en elkaar op leven en dood bestrijden.Wij hebben naar deel 1 zitten kijken en begin volgend jaar zal ongetwijfeld deel 2 op de markt komen. Uiteraard zijn wij er dan weer bij.

Maar filmtechnisch valt er ongelooflijk veel te genieten aan dit soort films. Deels komt dat door het extra large IMAX-formaat, deels door de speciale 3D-techniek. Maar ook de gehele enscenering is verbluffend en overweldigend. Het is dat ik een hekel aan het woord heb, anders zou je voortdurend "wow"roepen. De beelden die Dune ons voorschotelt zijn vaak wonderschoon, gebrek aan fantasie kan de makers van deze film niet worden aangewreven. Ik heb geleerd dat het zonde van je energie is als je probeert die soms ingewikkelde verhaallijnen op de voet te volgen. Geef je maar over aan de beelden en dan weet je al snel wie goed en wie fout is. De rest gaat vanzelf. Diepgang nul bij dit soort films. Je hoeft niet op zoek te gaan naar extra lagen of een filosofisch prikkelend uitgangspunt. Wat dat betreft kan er geen groter verschil bestaan dan tussen Dune en het eveneens deel futuristische 2046 van Wong Kar-Wai.

Maar ik heb wel ruim tweeëneenhalf uur naar schitterend en verbluffend spektakel zitten kijken. De maker is Dennis Villeneuve. 

donderdag 23 september 2021

2046

 

De laatste Wong Kar-Wai die we zagen is 2046, een min of meer logisch vervolg op In the mood for love. Prachtige rollen weer van Tony Leung, Fay Wong. Zhang Ziyi en Maggie Cheung. Werkelijk betoverende beelden van liefde in nachtelijke steden, van mooie mensen en van de onmogelijkheid van liefde. Ja, je kunt ongetwijfeld je leven lang van iemand houden maar dat zal hard werken zijn. Chow, de hoofdpersoon van deze film, zo voortreffelijk gespeeld door de knappe womanizer Tony Leung, ontmoet vele vrouwen op wie hij een bijna 'natuurlijke' aantrekkingskracht heeft. Hij is weliswaar op zoek naar liefde maar is tegelijkertijd ook bang zich daarin te verliezen. En zo wordt liefde een spel van aantrekken en afstoten.

Wong Kar-Wai brengt een extra dimensie aan door de film deels in 2046 te situeren, niet voor niets vijftig jaar na de overdracht van Hong Kong door de Britten aan China. Partijen maakten de afspraak dat China zich vijftig jaar lang niet al te intensief met de enclave zou bemoeien.Inmiddels weten we wel beter, Wong Kar-Wai ook. Tegelijkertijd is 2046 ook het kamernummer in het appartement waar Chow woont, dat wil zeggen, hij woont zelf op 2047 en heeft affaires met vrouwen in de naastgelegen kamer, nr 2046.


Wong Kar-Wai is een raadselachtig filmer die er lustig vrij op los associeert. Dan lijkt het moeilijk bepaalde scenes te interpreteren of te plaatsen maar bij Wong Kar-Wai hoef je je daarover geen zorgen te maken, je moet je mee laten voeren door het verhaal, de prachtige beelden, de heerlijke muziek. Centraal thema dit keer is de opera Norma van Bellini, de door Angela Georghiu zo schitterend gezongen aria Casta Diva.

woensdag 22 september 2021

Godschaamte

 

Een mooi woord, wel, dit godschaamte. Bedacht door schrijver en columnist Stephan Sanders. Net als voor hem Willem Jan Otten, Vonne van der Meer, Kristien Hemmerechts en Esther Gerritsen, heeft nu ook Stephan Sanders de weg naar het geloof gevonden. En kennelijk leven zij allen in een omgeving waar ze zich voor hun geestelijke wending moeten verantwoorden. Ik vraag me af of dat daadwerkelijk het geval is. In de eerste plaats vraag ik me af waarom iemand, die de weg naar een kerkgenootschap is ingeslagen, daarvan luidkeels kond moet doen. Is dat nu echt iets wat de samenleving moet weten? Sanders meent dat het zich bekennen tot een geloofsrichting 'het nieuwe taboe' is. Ik geloof daar helemaal niets van.

Voor mij persoonlijk zou zo'n 'Werdegang' nooit het einde van een vriendschap in kunnen houden. Maar als een goede vriend of vriendin, van wie ik meen dat hij of zij (of hun, for that matter) ruimschoots met de rede is bediend, desondanks een geloofsrichting in wil slaan, zou dat zeker stof tot discussie opleveren. Wie een ander hierom desavoueren of anderszins veroordelen wil, is bekrompen en niet goed bij zijn hoofd.

Wie hier vaker komt, weet dat ik een weldoordachte atheïst ben, geen meeloper en zeker ook niet plat, militant of rabiaat. Ik heb mij voor die geesteshouding nog nooit hoeven verantwoorden en zou ik daarvoor ter verantwoording worden geroepen, dan zou mijn antwoord uit zwijgen bestaan. Als mensen niet meer voldoende hebben aan de rede om de weg te vinden in hun leven, vind ik dat spijtig en eerlijk gezegd ook dom. De rede is nu eenmaal niet verenigbaar met godgeloof. In mijn leven en leefopvatting is er ook geen enkele noodzaak voor een god. Ik maak een kort uitstapje naar Rilke, die dichtte:

Was wirst du tun, Gott, wenn ich sterbe?
Ich bin dein Krug (wenn ich zerscherbe?)
Ich bin dein Trank (wenn ich verderbe?)

Bin dein Gewand und dein Gewerbe,
mit mir verlierst du deinen Sinn.

Dat is toch een fraaie zin met een diepe betekenis: met mij verlies jij je zin! Zonder mij, denkend en gelovend mens, ben jij, god, niets, voeg je nergens iets toe. Je wilde immers dat ik heerste over de natuur, over plant en dier. Ik ben jouw schepsel maar als ik er niet meer ben, waaraan ontleen je dan voor jezelf nog enige zin? Als er niemand meer is die jou als leidsman volgt, die je aanbidt? Is dit gedicht van Rilke niet een prachtig bewijs voor de stelling dat niet god de mens maar de mens god schiep?

Enfin, daarover zou ik het gesprek met zo'n goede vriend of vriendin wel aan willen gaan, maar veroordelen? Dat zou een belediging van de rede zijn. Nu kunt u zeggen: is iemand dom vinden niet hetzelfde als iemand veroordelen? We moeten natuurlijk oppassen voor semantische spelletjes maar iemand dom vinden is weliswaar een oordeel maar geen veroordeling. In de eerste plaats zou ik nooit tegen iemand zeggen: "ik vind jou dom". Maar ik zou daar zeker nooit op laten volgen:  "en daarom wil ik je niet meer zien".

dinsdag 21 september 2021

Chung King Express

 

Weer zo'n filmklassieker van Wong Kar-Wai. De film is een tweeluik met als verbindende schakel een eettentje in een drukke wijk ergens in Zuid Oost Azië. We volgen twee politieagenten die het nogal te stellen hebben met de liefde. Zoals gewoonlijk filmt Wong Kar-Wai heel dicht op de huid en opnieuw verbaas je je erover dat mensen zo dicht op elkaar kunnen leven zonder dat er voortdurend schermutselingen of erger uitbarsten. En al even gewoonlijk is de heerlijke filmscore, waar haalt Wong Kar-Wai toch al die prachtige muziek vandaan? 

Een zeer innemende film met prachtrollen voor Tony Leung and Fay Wong. Leuke mensen, gekke mensen, lieve mensen. Een genot om naar te kijken. Een heerlijk verhaal.

zondag 19 september 2021

Onoda

 

Toen de Japanners zich in 1945 overgaven en de oorlog officieel beëindigden, duurde het nog even voor alle troepen van die beslissing op de hoogte raakten. Een paar Japanse officieren en soldaten waren door de geheime dienst uitgezonden naar een van de Filipijnse eilanden in de Stille Zuidzee. Zij stonden onder aanvoering van kapitein Onoda. Deze militair was  niet formeel in kennis gesteld van de bevestiging door de Japanse keizer dat het Japanse leger zich had overgegeven en alle medewerking zou verlenen, met onmiddellijke ingang, aan de pogingen van de overwinnaars tot normalisatie. Onoda hield dan ook vast aan hetgeen zijn superieur hem voorafgaand aan zijn missie had opgedragen: je zult nooit zelfmoord plegen, je zult je nooit overgeven, je zet je strijd voort tot je het bevel krijgt de strijd op te geven en het kan heel lang duren, maar we komen je ophalen.

En zo kon het gebeuren dat Onoda zich met zijn mannen op het eiland Lubang schuil hield, ervan overtuigd was dat de oorlog nog steeds voortduurde en regelmatig inheemse bewoners over de kling joeg omdat zij nu eenmaal de vijand vertegenwoordigden. Pogingen van de Japanners om met hem in contact te treden leden schipbreuk. Men ging er in Japan van uit dat Onoda zich inderdaad ergens op Lubang schuil hield maar men slaagde er niet in hem te lokaliseren.


Dat lukte uiteindelijk wel aan een Japanse student, Norio Suzuki die in contact wist te treden met de in 1959 officieel doodverklaarde Onoda. Deze Suzuki wist te bewerkstelligen dat de voormalige superieur van Onoda, Taniguchi, in 1974 naar Lubang vertrok om de kapitein eindelijk formeel mee te delen dat de oorlog inderdaad in 1945 was beëindigd en dat Onoda zijn verzet met onmiddellijk ingang diende te staken. Onoda, die in de achterliggende jaren de mannen die hem vergezelden was kwijtgeraakt, heeft dus bijna dertig jaar lang in een oorlog geleefd die er niet meer was. U gelooft dit verhaal natuurlijk niet maar het is echt gebeurd.

Arthur Harari maakte van deze merkwaardige geschiedenis een mooie en uiteindelijk ook ontroerende film met een glansrol voor Yuya Endo als Onoda. Twee kleine schoonheidsfoutjes uit deze film: de batterijtjes van een buitgemaakt transistorradiootje gaan wel heel erg lang mee en wanneer Onoda zich na bijna dertig jaar overgeeft aan de Filipijnse strijdkrachten heeft hij een smetteloos wit gebit en dat lijkt niet erg geloofwaardig. Maar we struikelen hier niet over, het was een innemende en prachtige, langzame film over een man die zijn leven en zijn persoonlijk belang ondergeschikt maakte aan zijn militaire eer en die daar buitengewoon veerkrachtig en onverzettelijk in was. Onoda leefde nog tot 2014.


Je kunt je vergissen

 

Volgend jaar zijn er verkiezingen in Frankrijk. Altijd spannend en razend interessant. Wordt het weer een eindstrijd tussen Macron en Le Pen? Het zou zo maar kunnen. Van links lijkt weinig te komen waar Macron zich druk om moet maken. De linkerflank in de Franse politiek lijkt meer versplinterd dan ooit tevoren en daarmee lijkt de komende strijd om de ultieme kiezersgunst in Frankrijk zich geheel op rechts af te spelen.

Blijkens een interessant artikel in de NRC van afgelopen woensdag zijn er aardig wat gegadigden die een gooi naar het presidentschap willen doen. Een van hen is Michel Barnier, u weet wel, die Franse politicus die namens de EU met het Verenigd Koninkrijk onderhandelde over de Brexit. Ik was zeer onder de indruk van deze Barnier, bij hem waren de EU belangen in goede handen en hij heeft er een waar kunststukje onderhandelingstechniek uitgehaald. Chapeau! Maar nu, nu gaat diezelfde Barnier de Franse verkiezingen in, met een FREXIT nota bene!

Barnier stelt voor dat Frankrijk zich wat betreft migratiekwesties onttrekt aan de beslissingen van het Europees Hof van Justitie en het Europees Hof voor de Rechten van de Mens! Hij wil een migratiestop van drie tot vijf jaar voor Frankrijk invoeren. Ik ben ongelooflijk teleurgesteld in deze politicus. Hij is niet de geweldenaar voor wie ik hem hield. Als het er op aan komt is hij net zo'n nationalist als Wilders bij ons. Dan heb ik toch heel wat meer waardering en respect voor Macron.

Into Nature 2021 stelt hevig teleur

 

Drie jaar geleden bezochten we Into Nature, een tweejaarlijkse kunstroute in Drenthe. We waren over die editie buitengewoon enthousiast omdat we in het prachtige Drentse landschap geconfronteerd werden met uitermate verrassende kunst en kunstuitingen. Hans den Hartog Jager stelde de nieuwe editie van Into Nature samen die door Marjoleine de Vos zeer welwillend werd besproken in de NRC. Overigens zouden wij ook zonder haar aanbeveling zijn gaan kijken, zoals we ook de volgende editie, in 2023 zullen bezoeken. In weerwil van wat we dit jaar zagen, dat dan weer wel.

Het was een prachtige dag, ondanks de kunst van Into Nature 2021. De in totaal 18 kunstwerken of installaties staan opgesteld in Bargerveen, een laagveengebied aan de Duitse grens ten oosten van Coevorden ten zuiden van Klazienaveen. Een prachtig gebied en het weer deed de rest, de zon scheen, de wind was gaan liggen.

Of er nog sprake was  van een kunstroute, daar kun je een stevige boom over opzetten. De curator koos voor uitsluitend conceptueel werk dit keer, precies de kunstvorm waar ik me het minste bij thuis voel. Het probleem met conceptuele kunst is dat je geconfronteerd wordt met doorgaans volstrekt ondoorgrondelijke installaties of constructies waarvan je pas iets begrijpt als je eerst allerlei achtergrondinformatie over de 'kunstenaar' tot je hebt genomen. En dat stoort mij mateloos. En dit keer was het abstracte gehalte van het tentoongestelde wel heel erg groot.

Er was een neonwerk van Chaim van Luit in een vennetje met als de tekst het langste palindroom ooit: In girum imus nocte et consumimur igni (Wij dolen rond in de nacht en worden door vuur verteerd). Nu ben ik een liefhebber van palindromen maar ik zou niet weten wat ik met deze cryptische tekst aan moet. Volgens het programmaboekje roept deze tekst een sfeer op van de geesten, veenlijken in combinatie met de turf die diende als brandstof. Hier zou ik nooit opgekomen zijn en wat moet ik hier toch mee als een tekst van iemand anders mij stuurt? Dirigeert, om er iets van te begrijpen.

Roger Hiorns plaatste een enorme dieselmotor uit een schip in het landschap en binnen in de motor plaatste hij - onzichtbaar, vermeldt het programmaboekje, we moeten het dus maar aannemen! - de ingewanden van een schaap. Het programmaboekje stuurt mij verder en verklaart dat dit "lijkt op een overblijfsel van een apocalyptische gebeurtenis, de laatste resten van een ark na de zondvloed". Zou  u daar op gekomen zijn?


Of wat te denken van Veit Laurent Kurz die een hutje met twee tamelijk mismaakte mannen (dat moeten Dilldaps zijn maar ik heb geen idee wat een Dilldap is) met eromheen een drietal grijzige kegels van twee tot drie meter hoog plaatste. Die kegels moeten vulkanen verbeelden en het geheel moet refereren aan de onbeheersbare angst van de kunstenaar voor kernenergie. U doet uw best maar, ik heb er niets van begrepen en zou zonder het programmaboekje nimmer en nooit tot deze interpretatie zijn gekomen.

De toverbal van suiker van Sema Bekirovic vond ik wel fraai maar het werk trok zoveel bijen aan (gek he?) dat het verplaatst en afgeschermd moest worden. Maar helemaal bont maakte het Olaf Nicolai die met bakstenen, glas en cement wat cirkelvormige bouwseltjes in elkaar prutste en daar de titel Situation Magnifique op plakt. Je moet maar durven, hij kwam ermee weg. Ik ga u de tekst uit het programmaboekje niet eens voorschotelen, daar is werkelijk niets van te maken, geen touw aan vast te knopen.

 
Dan heeft Giorgrio Andreotta Calo nauwelijks zichtbaar vlinderpoppen in een boom gehangen en Elise Eeraerts maakte een tent met een kristalvormig aanhangsel dat een diamant moet voorstellen en plaatste Awoiska van der Molen niet bijster interessante foto's op perspex in het landschap, een interessant idee maar de uitvoering viel knap tegen. En wat te denken van de bijdrage van Lara Almarcegui die op een grote schuurmuur een opsomming van de verschillende zandsoorten die in ons land voorkomen, plaatste opdat u en ik weten hoeveel miljoen ton zand wij in ons land hebben. De getallen zullen wel kloppen, gezien de bijdragen van derden aan dit werk. Maar veel interessanter vond ik het essay dat Annie Dillard onder de titel Voorlopig over zand en stof schreef in haar prachtige boek Overvloed.

Als Hans den Hartog Jager iets heeft laten zien is het wel dat conceptuele kunst een doodlopende weg is, in ieder geval moeten we de relatie met kunst doorknippen. Conceptuele kunst is geen kunst maar een statement van iemand die lang heeft nagedacht over zekere maatschappelijke of politieke thema's en daar langs allerlei associaties een verbeelding in de vorm van een installatie of constructie van heeft gemaakt. Ik moet me dus eerst verdiepen in de gedachten, gevoelens, overtuigingen of meningen van die kunstenaar voor ik ook maar iets van zijn werk kan begrijpen. Het werk kan niet meer voor zichzelf spreken, het is vrijwel onmogelijk ook maar in de buurt van de werkelijke bedoelingen van de maker te komen zonder nadere toelichting. Neem het voorbeeld van de scheepsmotor. Om het werk te kunnen doorgronden moet er dus wel bij verteld worden dat er binnenin dat ding de ingewanden van een schaap zijn geplaatst. Het programmaboekje vermeldt er ook nog bij dat het hier om een overleden schaap gaat. Ja, dat mag je hopen! Met andere woorden, zonder de toelichtingen van de curator van deze editie van Into Nature zou ik hoegenaamd niets hebben begrepen van het tentoongestelde.

Ik pleit voor een andere curator bij de volgende editie van Into Nature! En nee, ik ben niet iemand die alleen maar een esthetische ervaring zoekt bij het kijken naar kunst, niet iemand die alleen van figuratieve kunst zou kunnen genieten. In een cynische bui bedacht ik een subtitel voor deze Into Nature 2021: Bagger in Bargerveen. Maar we hadden een prachtige dag, dat wel!