Tinguely

 

Na een kort laatste bezoek aan Art Basel waar ik eigenlijk opnieuw te snel overvoerd raakte met talloze beelden bezochten we het Tinguely Museum in Basel. Tinguely (1925-1991) was de grondlegger van de kinetische kunst, hij maakte ingenieuze installaties waar van alles aan en in kon bewegen. Hij moet over een schier eindeloze fantasie hebben beschikt. Na een huwelijk met de Zwitserse kunstenares Eva Aeppli ging hij een relatie aan met Niki de Saint Phalle, een Franse, u vast wel bekende beeldhouwster. Ze zouden veel samenwerken. Centraal in zijn werk staat de gedachte dat de essentie van het leven en de kunst bestaat uit continue beweging en verandering. Zijn installaties zijn volkomen onnut, ze brengen niets voort, misschien zijn  ze zijn commentaar op de snelle kapitalistische samenleving. Mocht u ooit in Basel geraken, sla dit museum dan niet over, het is beslist de moeite waard. Ik kwam vor het eerst in aanraking met Tinguely toen ik zijn drijvende objecten zag in de vijver naast het Centre Pompidou, inmiddels meer dan vijftig jaar geleden. Hij blijft actueel en intrigeren. Heerlijk werk.

 

Art Basel

 

Art Basel is een van de grootste kunstbeurzen ter wereld. Honderden meer en minder bekende galeriehouders geven hier acte de présence. Aan het einde van de middag merkte ik dat ik niets meer opnam, tijd om naar huis te gaan.

Het is heerlijk om hier rond te lopen en te kijken naar het zeer diverse publiek dat hier komt kijken, te luisteren naar het jargon van de galeriehouders die met elkaar wedijveren om er zo exotisch mogelijk uit te zien, lof bewust casual en slordig, dat bleek ook populair.

Wat betreft de kunst is het, althans wat mij betreft, net als met hedendaagse poëzie. Dat is een taal die ik niet spreek, ik kan er niet in doordringen. Waarom vind ik de Kooning prachtig en begrijp ik niets van andere kunst? Ik weet het zelf niet dus ik loop rond en blijf alleen stilstaan als mijn oog ernaartoe getrokken wordt. Soms is de vorm aantrekkelijk, soms de kleuren, soms het beeld. Vaak is het niet eens kunst, eerder een kunstje.

Je moet hier gewoon de tijd nemen en  rond kijken. Maar als ik zou moeten kiezen tussen Art Basel en de Biënnale in Venetië, dan wist ik het wel, dan stapte ik subiet in een gondel. Het grote verschil is dat er in Venetië een curator of intendant die verondersteld wordt een complete expositie in te richten op basis van een samenhangend concept of idee. In Basel brengt iedere standhouder zijn eigen protegees. 

Basel en omgeving

 

We vertrokken naar Basel om de Basel Art Fair te zien. We logeren in een zeer fraai AirBNB in Buschwiller, op een steenworp afstand van Basel maar net aan de Franse kant van de grens. Vandaag bezochten we de Fondation Beyeler in Riehen Zwitserland, even ten noordoosten van Basel en daarna de Vitra Campus in Weil am Rhein, net over de grens in Duitsland. We zitten dus bovenop een drielandenpunt en  de temperatuur loopt vandaag op tot 32 graden Celsius.

Fondation Beyeler is een van de grote Europese musea op het gebied van moderne kunst. Helaas was de vaste collectie vandaag niet te bezichtigen maar Malevitsj, Mondriaan en Francis Bacon konden mij wel boeien. Van Bacon begrijp ik niet veel, je denkt haast dat hij wel een ernstig getroebleerd mens moet zijn geweest maar dan nog verbaas je je over zijn beeldtaal en zijn vermogen om precies dat te schilderen wat hij voor ogen had.

Het was druk in de Fondation en er was heel veel heel erg chique publiek. Voor het museum stond een aantal indrukwekkende bolides gereed om het publiek naar huis of naar de Basel Art Fair te zoeven. Ik hoorde alle talen, onder andere ook een in het Russisch telefonerende taxichauffeur van een van die bolides.

Daarna vertrokken we naar de Vitra Campus in Weil am Rhein, naar het schijnt het mekka van de wereld van design. Veel meubels vooral, mooie meubels en ander fraai ontwerp en veelal verrassende kleurstellingen. Prachtig was ook het gebouw van Frank Gehry, die we natuurlijk kennen van zijn musea in Herford en  Bilbao. En er is ook een werkelijk prachtige tuin van Piet Oudolf te bewonderen.

 

 

 

Rechtsextremisme aan de kaak stellen of doodzwijgen?

 

In de NRC van dit weekend schrijft filosoof en activist Chris Julien een interessant artikel waarin hij betoogt dat ook de journalistiek beter een cordon sanitaire rondom rechts-extremisme bouwt dan door middel van  onderzoeksjournalistiek zulk gedachtegoed aan de kaak stelt. Julien stelt vast dat naarmate de journalistiek meer schrijft over de achtergronden van rechts-extremisme, zulk gedachtegoed steeds normaler wordt, lijkt te worden. Niet alleen dat vaker erover schrijven speelt zulk gedachtegoed in de kaart, ook het voortdurend ontmaskeren en stellen van grenzen lijkt alleen maar contraproductief te werken.

Julien schrijft: "Per saldo is het effect van alle ophef over de zoveelste uitspatting van een uiterst rechtse politicus, dat de groep die zulke standpunten huldigt groter lijkt dan ze is. Zo verschuift de indruk van wat gezegd mag worden, welke emoties het daglicht kunnen verdragen én wie het meerderheidsstandpunt vertegenwoordigt. Dat zelfs de kritiek die indruk niet weg kan nemen, is het geheime wapen van uiterst rechts." Ik onderschrijf de constatering van Julien dat de populist immuun lijkt voor rationele kritiek. Die reageert laconiek op de streep in het zand, de morele aanklacht en het feitenrelaas met de ultieme populistische uitdaging: "wat ga je eraan doen dan?"

Vervolgens concludeert de schrijver dat een cordon sanitair het beste antwoord op rechts-extremisme is. Maar dat werkt alleen als alle betrokkenen daaraan meedoen. Als er één kikker uit de kruiwagen springt, wordt de ban gebroken. En van de journalistiek, stelt Julien, mogen we het goede voorbeeld verwachten en dat noodzaakt een andere taakopvatting. Naast transparantie en duiding gaat die over het obscuur maken en onttrekken van aandacht an de afzenders van ontoelaatbare opvattingen.

Op zo'n artikel kun je heel lang kauwen en ik ben het er onmiddellijk mee eens dat je niet op iedere lap rood vlees hoeft te reageren. En dat het risico dat journalistieke aandacht een beweging groter kan maken is een gekend fenomeen. Denk maar aan de Johan Derksen mantra: "het kan me niet schelen wat ze over me lullen, als ze maar over me lullen".

Het is een gegeven dat het rechtspopulisme wereldwijd heel attractief lijkt geworden. En we zien ook dat de sociaaldemocratie er nergens in is geslaagd met een passend antwoord te komen. Enerzijds wordt dat veroorzaakt doordat de sociaaldemocratie geen goede antenne meer lijkt te hebben voor de noden van de moderne burger. Maar er is meer aan de hand. De democratie wordt niet langer gezien als een de enige uitweg uit maatschappelijke onrust of oplossing voor grotere samenlevingsproblemen. En al helemaal niet voor migrantenbewegingen die over de hele wereld tot extremistische en vooral onverdraagzame uitingen en protesten leidt.

Ik ben het radicaal oneens met Chris Julien. Waarom dat zo is leest u hier. 

 

Peter Kuipers Munneke in heldere taal

 

We komen onze weerman Peter Kuipers Munneke geregeld tegen in de wetenschapsbijlage van de NRC. En tot mijn genoegen moet ik zeggen. Net als een van zijn voorgangers meteoroloog Gerrit Hiemstra is ook meteoroloog en glacioloog Kuipers Munneke een fel pleiter voor een gezond klimaat. Het is tegen de wind zeilen dat de laatste jaren meer en meer ontaardt in tegen windmolens vechten. Niet langer zijn de tijden gunstig voor hoogst noodzakelijke klimaatbeschermingsmaatregelen. Nu de politieke verhoudingen vooral door rattenvangers en populisten worden ingekleurd en bepaald, wordt zorg voor het klimaat weggezet als een elitaire geldverslindende linkse hobby.

Vandaag gaat Kuipers Munneke in op de energie slurpende AI. In 2020 beloofden Amazon, Google, Meta en Microsoft nog een netto uitstoot nul in 2030. Maar sinds AI in onze wereld kwam verlieten ze bliksemsnel dat fraaie scenario. Sam Altman bijvoorbeeld verklaarde dat de vraag naar AI zo groot zal worden dat óf een groot deel van het aardoppervlak bedekt zal raken met datacenters, óf dat we datacenters in een schil rond de aarde zullen laten zweven. Kuipers Munneke: "het is volstrekt helder dat het klimaat de techbazen geen zier interesseert."

Die techbazen hebben alleen maar hinder van klimaatbeschermende maatregelen en ze verklaren zulke maatregelen doodleuk volstrekt overbodig omdat in hun ogen uiteindelijk AI het klimaatprobleem voor ons gaat oplossen. Ze kunnen hun kwaadaardigheid niet nadrukkelijker aantonen. Peter Kuipers Munneke sluit zijn artikel als volgt af: "Na het demasqué van AI, dat ooit zal komen, resten ons de scherven van een ontplofte bubbel, een fata morgana van een glinsterend luchtkasteel met koningen op grote tronen die in het niets verdwijnen."

Hierboven ziet u de hyperkapitalistische bende bijeen:  Elon Musk, Sundar Pichai, Sam Altman, Jeff Bezos, Satya Nadella, Tim Cook, Mark Zuckerberg en Jensen Huang.

Trump zet een frontale aanval op wetenschap in

 

Amerika was ooit leidend in de wetenschappen en het bezat de beste universiteiten van de wereld. Daar heeft Trump in een noodtempo een einde aangemaakt en nu is de slotaanval ingezet die de wetenschappen definitief op de knieën moet krijgen. In de Volkskrant lezen we:

Al in augustus vorig jaar tekende Trump een decreet dat bepaalt dat onderzoek met overheidsgeld ‘de beleidsprioriteiten van de president moet dienen’. Het nieuwe regelboek, 412 pagina’s dik, vult dat verder in. Vanaf oktober krijgen politiek aangewezen functionarissen het eerste recht om onderzoeken goed te keuren of af te wijzen. Beoordelingen door panels van collega-wetenschappers, die nu nog leidend zijn, tellen alleen nog als ‘adviserend’, aldus het voorstel.

De dienst Management en Budget van het Witte Huis heeft dit voorstel ingediend. Het plan is onder meer bedoeld om ‘ervoor te zorgen dat de dollars van belastingbetalers goed worden besteed’, aldus een OMB-woordvoerder in een verklaring aan de pers. ‘Federale onderzoeksbeurzen waren gepolitiseerd om een radicaal-linkse agenda te promoten. Dat stopt nu.’

Onvoorstelbaar dat der Amerikanen dit laten gebeuren. Onvoorstelbaar dat Trump meent hiermee zijn land te dienen. Dit is het toppunt van kwaadaardigheid en de doodsteek voor de Amerikaanse wetenschappen. Trump katapulteert zijn land met één pennenstreek terug naar de Middeleeuwen. 

Ieder mens heeft recht op zijn schaamte

 

Het ging helemaal fout met Donald Pols omdat hij als jongeling politieke keuzes maakte waarvoor hij zich later ging schamen. Als je opgroeit in een land waar apartheid heerst en waar de dominante groep, de witte man, alle macht bezat, is het niet zo gek dat je als jongeling daarin meegesleept wordt. Zo overkwam ook Pols. Hij vertrok uit Zuid Afrika en kwam in Nederland in aanraking met een totaal andere cultuur en volstrekt andere politieke verhoudingen. Pols begreep dat hij voor de verkeerde zaak had gestreden, schaamde zich daarvoor en heroriënteerde zich. Dat verleden blijft een mens altijd achtervolgen. Je raakt het pas kwijt als je er in alle openheid over praat en je min of meer publiekelijk verontschuldigt. Komt dat verleden naar boven doordat anderen eraan gaan trekken en peuteren, dan zijn de rapen gaar. Dat overkwam Willem Aantjes (als u het niet weet zoekt u het maar op) en dat overkomt nu Pols.

Dat ze bij Tata geen zin hadden in gedonder snap ik enerzijds wel, anderzijds had het bedrijf wel wat meer ballen mogen laten zien. Ik meen dat ieder mens recht heeft op zijn geheimen en zijn schaamte. Ook ik heb mij in het verleden weleens bezondigd aan zaken waarvoor ik mij nu schaam maar ik voel niet de geringste aandrang om daar nu publiekelijk afstand van te nemen. Maar ja, ik ben dan ook geen publieke figuur.

Pols zou vooral zichzelf een enorme dienst hebben bewezen als hij deze kwestie zelf in de openbaarheid had gebracht. Het was aan de orde gekomen in een gesprek met zijn broodheer Milieudefensie. Dat was een perfect moment geweest om schoon schip te maken. Niets doen maakte hem chantabel en kwetsbaar. Het is afschuwelijk te moeten zien hoe er altijd mensen klaar staan om je onderuit te schoffelen. Ik ken de motieven van Anne-Lot Hoek niet maar zij is een gerespecteerd onderzoeksjournalist en historicus. De feiten liggen er en worden ook niet ontkend door Pols, integendeel. Maar zijn carrière ligt nu wel in duigen en dat had niet gehoeven. Daar is hij in eerste instantie zelf verantwoordelijk voor.

Voor mij had hij niet weg gehoeven. Ik vind zijn overstap naar Tata problematischer dan zijn jeugdzonden. Maar goed, ik hoop voor Donald Pols dat hij nu eerst en vooral opluchting ervaart. Eindelijk kan hij dat verleden achter zich laten. In de NRC laat hij in een interview zien dat hij uit goed hout is gesneden en zichzelf niet verbergt achter schijnargumenten. Wat mij wel bevreemdt is dat hij zijn beste vrienden en zelfs zijn kinderen onkundig liet over zijn verleden. Dat zou mij nog veel meer kwellen. Maar dat is verder zijn privé aangelegenheid, het gaat ons niets aan.