Antoine Bodar "filosofeert" er weer eens op los

U kent hem wel, Antoine Bodar. Die ooit eens homoseksuele priester die de demon in zichzelf beteugelde en van de herenliefde niets meer weten wil.  Tijdens de nacht van de filosofie mocht Bodar een voordracht houden en die ging over de jaren zestig. Hij kijkt er met afgrijzen op terug, zo blijkt. Parijs en Amsterdam, 1968 en 1969, het was niets dan bezetting en vernieling. Dixit Bodar. Door katholiek gespuis, weet hij ook nog te melden.

Ik weet wel, die 'kritiese studentenbeweging' heeft in academisch opzicht weinig tot niets gebracht. Ik heb ook zelf die beweging aan de universiteiten in Utrecht en Nijmegen aan den lijve ondervonden, reden om er na enkele jaren gedesillusioneerd de brui aan te geven. Maar dat neemt niet weg dat die periode in zekere zin historisch onvermijdelijk is gebleken. Maar aan een historische analyse heeft Bodar geen behoefte. Katholiek gespuis, dieper gaat zijn gegraaf niet.

En zo mogelijk nog reactionairder wordt hij als hij de opkomst van de beat- en rock and roll cultuur beschrijft. Muziekmakende groepen voor hardhorenden noemt hij dat. Veel erger kun je het toch niet krijgen? Het zijn, zegt Bodar, "de jaren van de aanvang van het ik-tijdperk, van de dwingend opgelegde mening op straffe van uitsluiting, van de groei van de vaderlandse lompheid, toch al onze nationale trots. En de blik naar het Oosten bracht nogal wat gesjeesde katholieken in de ban van verdovende vaagheid. Ze hoopten daar iets te vinden wat hier ook bestaat, maar was toegedekt: het mysterie van het katholieke geloof dat bij het oude vuil was geplaatst, gelijk met beelden en paramenten". Bodar ervoer deze periode als de meest dictatoriale en daarmee meest afgrijselijke periode van zijn leven.: "de jaren zestig, gewelddadig en angstig waren ze".

Merkwaardig, ik leefde dezelfde jaren als Bodar maar als gewelddadig en angstig heb ik ze nooit ervaren. Natuurlijk, de verbeelding was aan de macht en ik geneer me daar achteraf ook wel eens voor maar de jaren zestig waren een onvermijdelijk antwoord op de verstikkende jaren vijftig, "de donkere jaren van de petticoat" zoals Johnny the Selfkicker ze toen noemde. Voor mij waren de jaren zestig heerlijk na zeven lange jaren opgeleid en opgevoed te zijn door priesters (paterlijk mondvocht bij bezweringen begeleid door een zwaaiende wijsvinger)

"Wanneer keert de wal van bezonnenheid het schip van vermoeiende verveling en vermaak?" verzucht Antoine Bodar. Ik heb bijna met hem te doen. De man laat zich hier kennen als een reactionair vol nostalgie naar die eerste jaren na de oorlog, toen iedereen dankzij de verzuiling zijn plaats wist en het leven nog overzichtelijk was. Ik vermoed zo dat Bodar zich wel thuisvoelt bij die andere achteromkijker, Thierry Baudet, al was het maar vanwege beider Franse namen.

Bodar orakelt verder

Bisschop Punt van het bisdom Haarlem-Amsterdam merkt over de toespraak van de paus over de ziekten van de kerk op: "De toon is fors, maar geldt niet alleen de medewerkers van de paus, maar allen die werkzaam zijn in de kerk". Deze bisschop lijkt het te hebben begrepen.

Kardinaal Eijk daarentegen zwijgt als het graf en een woordvoerder van de bisschoppenconferentie laat weten dat dit is omdat de paus slechts heeft gesproken over het functioneren van diens eigen medewerkers. En, voegt hij er aan toe: "daar zitten geen Nederlanders bij". Zo kennen we de kerk weer en ik zou geschrokken zijn als Wim Eijk zich wel iets gelegen had willen laten liggen aan de woorden van zijn kerkvader.

Nog zo'n feest van herkenning: de onvermijdelijke Antoine Bodar, van wie ik meen te weten dat hij niet erg gecharmeerd is van paus Fransiscus. Bodar stoort zich eraan dat de paus zijn donderpreek uitgerekend met Kerstmis hield waar het - aldus Antoine - veel beter was geweest zijn gram even op te houden tot Aswoensdag. "Enkele van de benoemde problemen reiken verder dan de curie maar ik denk dat een priester van een basispastoraat nu meer geholpen is met bemoediging dan een draai om de oren", aldus Bodar. En: "De toespraak beïnvloedt de beeldvorming, maar ik betwijfel of er tot in Nederland gevolg aan wordt gegeven".

En dan opeens een merkwaardige opmerking van Bodar: "Want hoe hard de woorden van de paus ook waren, hij zei eigenlijk niets nieuws". Ja, ik lees het ook maar zo in de krant maar wat zou hij hier nou mee bedoelen? Dat we allang weten dat het Vaticaan gefossiliseerd is? En dat daar nou juist de beste waarborg ligt voor het behoud van de mystiek. En dat de mystiek het beste instrument is om de gelovige kudde zo ver mogelijk weg te houden van het ontrafelen van het geloofsmysterie? Hoe het ook zij: Bodar wist het allang van al die ziektes maar hij paste er wel voor op zijn mond open te doen.

Bodar is een onaangename man die zichzelf steeds belangrijker lijkt te gaan vinden. Bodar is zelf aan het fossiliseren, hij hangt aan de rem. Hij loopt niet rond in de gewone wereld maar is een Narziss zonder ooit tot enig inzicht te komen. Van dat soort types lopen er veel rond in de Nederlandse kerkprovincie en elders zal het wel niet veel beter zijn.

Bron: NRC 24 december 2014