De vrije pers is wereldwijd in gevaar, wij dus ook

Een vrije pers is een onlosmakelijk onderdeel van de democratie. Sterker nog, zonder vrije pers bestaat er geen democratie. Toch zijn er steeds meer democratisch gekozen politici die een vrije pers als hun grootste vijand beschouwen. Ook - en dat is extreem zorgelijk - in het Europa van 2018.

We hoeven ons geen illusies te maken over het Rusland van Poetin of het China van Xi Jinping. En evenmin over het Amerika van Trump. Deze drie politici zijn verantwoordelijk voor een ongekende persbreidel en Trump bezondigt zich nu al jarenlang aan continue aanvallen op de main stream media.

Maar wat te denken van Jaroslav Kaczynski van Polen, Robert Fico van Slowakije, Milos Zeman van Tsjechië of Erdogan van Turkije? Zeman laat zich fotograferen met een nepkalashnikov voorzien van de inscriptie "voor journalisten", Fico noemde journalisten 'hoeren' en 'idiote hyena's' en Erdogan heeft zo'n beetje de volledige Turkse pers opgekocht en ingelijfd en hem onwelgevallige journalisten zijn allen gevangen genomen en worden in nepprocessen veroordeeld tot jarenlange gevangenisstraffen. In Servië weigerde de krant Danas de kandidatuur van Aleksandar Vui bij de presidentsverkiezingen te steunen en prompt kwam de krant in financiële problemen.

We kennen natuurlijk de geruchtmakende moorden op onderzoeksjournalisten Daphne Caruana Galizia uit Malta en Jan Kuciak en zijn vriendin uit Slowakije. Moorden die nooit opgelost zullen worden, de daarvoor verantwoordelijke politici zullen er niet voor gestraft worden. Als er iets is waar de Europese Unie zich sterk voor moet maken dan is het wel de persvrijheid. Een land dat die vrijheid niet erkent, heeft in de Unie niets te zoeken. Ik zou willen dat Brussel onmiddellijk in het geweer komt zodra persbreidel aan de orde is.

De Polen hebben zich vergist

Het ging toch goed met Polen? Economische groei hoger dan elders in de EU. Hun liberale voorman werd zelfs opvolger van Herman van Rompuy. En dan kiezen ze toch voor Jaroslav Kaczynski, een hardliner, havik en spookjager. De Polen moeten nu opeens niets meer hebben van homo's, fietsers en joden noch van moslims, buitenlanders en vegetariërs.

In het Hooggerechtshof zijn in een noodtempo politieke benoemingen doorgevoerd en daarnaast heeft de regering aangekondigd de media onder staatscontrole te zullen brengen door de zittende bestuurders te vervangen door objectieve, lees regeringsgezinde marionetten.

Terecht wordt in de EU zeer fors op deze ontwikkelingen gereageerd. Sinds Orban dezelfde tactieken toepaste in zijn Hongarije, heeft de EU het zogeheten "rule of law mechanism" ontwikkeld, waarmee lidstaten die zich schuldig maken aan het schenden van gezamenlijk overeengekomen regelstot de orde kunnen worden geroepen.

Eurocommissaris Timmermans heeft de Polen n u twee brieven geschreven en afhankelijk van de Poolse reactie daarop kan het rule of law mechanism in werking worden gezet. Dat betekent dat er dan een officiële EU reactie volgt waarin de Unie haar opinie aangaande de jongste ontwikkelingen kenbaar maakt. Bij uitblijven van afdoende reacties uit Pol;en kan er dan een aanbeveling volgen met verdere sancties in het verschiet, zoals het ontnemen van het stemrecht in de EU. Voor dit laatste is overigens een viervijfde meerderheid nodig.

Inmiddels krabben de Polen zich wel op het hoofd. Waar waren ze met hun gedachten toen ze in het stemhokje stonden? De schrik schijnt er goed in te zitten maar Kaczynski is niet de man om zich daar veel aan gelegen te laten liggen.

Bronnen: NRC (o.a.)
Cartoon: Joep Bertrams