Ist das Kunst oder kann das weg?

 

Een paar jaar geleden zag ik een expositie van de Duitse schilder Neo Rauch in museum De Fundatie in Zwolle. Getuige de bijlage bij mijn ochtendkrant van vandaag gaan ze dat daar nu eens dunnetjes overdoen. Maar liefst vijf volle pagina's over Neo Rauch in een advertentiebijlage bij de NRC. Bij het museum hebben ze geld genoeg, zoveel is wel duidelijk.

Van die Neo Rauch heb ik destijds helemaal niets begrepen, ik had geen flauw idee waar zijn schilderijen over gingen en hij maakte dat nog eens erger door zijn schilderijen te larderen met ontoegankelijke teksten. Ook in de NRC-bijlage weer een sprekend voorbeeld van cryptisch taalgebruik door een hedendaagse schilder, getuige de volgende tekst: "Het beeld moet altijd sterker zijn dan de meest misleidende interpretatiedrang van een toeschouwer. Het mag zich daardoor niet laten kortwieken. Wat dat betreft is het mijn taak als schepper om een constructie te maken met een als het ware inherente vitaliteit en plantachtige vanzelfsprekendheid, die eigenlijk geen interpreterende toeschouwer nodig heeft om zijn bestaansrecht te bewijzen".

Wat staat hier nou eigenlijk? Dat de toeschouwer een onbedwingbare neiging heeft kunstwerken te interpreteren? Is dat zo gek dan, wat is daar mis mee? Ik probeerde me voor te stellen wat Rauch bedoelde met zijn schilderijen maar het lukte me niet daarin door te dringen. Ik was dan ook hevig teleurgesteld in zijn werk. En als zijn schilderijen eigenlijk geen interpreterende toeschouwer nodig hebben, waarom dan überhaupt een expositie in een museum inrichten? En dan kijk ik naar zijn schilderijen en probeer vast te stellen dat die inderdaad een bijna plantachtige vanzelfsprekendheid bezitten maar ook dat wil mij maar niet lukken. Kijk eens goed naar het schilderij hierboven en beoordeel zelf of u er chocola van kunt maken. En dan tot slot nog iets anders: waarom krijgen die schilderijen die zo vanzelfsprekend zouden zijn dan eigenlijk een titel? Waarom beschuldigt Rauch zijn toeschouwers van interpretatiedrang als hij zelf als eerste zijn toeschouwers een bepaalde richting instuurt met zijn al even cryptische titels?

Neo Rauch is een ?

Al na de eerste zaal in De Fundatie in Zwolle betreden te hebben voelde ik dat dit bezoek een beproeving zou worden. Commentaren en recensies laat ik altijd liggen tot na mijn bezoek aan een museum. Nu lees ik, na terugkeer uit Zwolle, in een bijlage bij de NRC een citaat van een curator: "Neo Rauch laat altijd weer zien dat het idee van een totaal ongebonden kunst, dat door de moderne tijd werd geïntroduceerd, een droom is die op de realiteit van het eigen ik stukloopt". Wat bedoelt de beste man daar toch mee? Ik heb kunst nog nooit als ongebonden beschouwd maar dat kwam niet door mijn eigen ik!

En ondertussen kijk ik naar de schilderijen van de door De Fundatie als een van de belangrijkste schilders van deze tijd aangekondigde Rauch. Waarom hij zo belangrijk is, ontgaat me volledig. Schilderkunstig valt er weinig te genieten. Vakmanschap is nergens te ontdekken. De schilderijen zijn droog en vaak schetsmatig. Ik lees er nog eens een zin uit de bijlage bij de NRC op na waar een andere kunstkenner zegt: "Het zijn niet zozeer de afgebeelde dingen die de verbinding tussen werk en maker tot stand brengen. Het zijn veeleer te nemen beslissingen die de kunstenaar zelf opschort. Maar hij leidt ons naar het punt waar we ze zelf kunnen nemen. Dat is zijn verlichting". Aan mij bleek het niet besteed. Ik vond helemaal niets van zijn schilderijen, ik begreep er niet één en verlicht voelde ik me geen moment.

Op de wanden van het museum wordt de kunstenaar zelf aan het woord gelaten en ik geef u hier drie citaten:

Wat dat betreft is het mijn taak als schepper een constructie te maken met een als het ware inherente vitaliteit en plantachtige vanzelfsprekendheid, die eigenlijk geen interpreterende toeschouwer nodig heeft om zijn bestaansrecht te bewijzen.

En wat te denken van het volgende citaat:

Dat is waartoe kunst in staat is. Maar ze moet nooit de sprong over de rand wagen, hand in hand met de toeschouwer. Ze moet hem de afgrond laten zien en hem dan omarmen en hem terugbrengen naar veiliger gebied.

Of deze:

Daarom probeer ik me ook te onttrekken aan het vastleggen van de dingen op de as van de tijd door interpretatiedwang. En ik wil ook niet dat ik verantwoordelijk zou worden gemaakt  voor reflectorische of politieke doelstellingen van welke aard ook.

Tja, dat zijn nogal uitspraken. Aan eigendunk geen gebrek zou ik zo zeggen. Maar waarom, zo vraag ik me vertwijfeld af, waarom geef je je schilderijen dan wel titels? Nou ja, we stonden gauw weer buiten. Natuurlijk mag ik ervan vinden wat ik ervan vind en ik vond er niets aan.