In een helder artikel in de NRC van 11 juli waarschuwt Ian Buruma terecht voor laakbaar gedrag van politiek leiders. De neiging het gedrag van Trump af te doen als stunts van een ordinair showman is gevaarlijk en leidt af van wat er werkelijk achter dat gedrag verscholen gaat.
De jongste onvoorstelbare actie van Trump is natuurlijk het retweeten van een filmpje waarin hij een journalist in een ordinaire worstel- en schoppartij tegen de grond werkt. Het uithollen van democratische instituties door ze voor brullende menigten te beschimpen is natuurlijk helemaal niet modern, aldus Buruma; dat hebben dictatoriale leiders altijd al gedaan. En hij komt met een kleine opsomming:
- Duitse joden hadden weinig van hun medeburgers te vrezen tot de nazi-leiders na 1933 begonnen het volk op te ruien;
- Christenen en moslims lieten elkaar in voormalig Joegoslavië met rust tot de Servische volksmenners, gesteund door militaire macht, aanzetten tot uitstoting en massamoord;
- In 1947 vlogen hindoes en moslims elkaar naar de keel toen Pakistan zich afscheidde van India;
- In Birma had de islamitische minderheid weinig last, tot fanatieke boeddhistische monniken de meute ophitsten om moslims te vermoorden en hun huizen te verbranden;
- Trump die rechters beschimpt en journalisten uitmaakt voor volksvijanden;
- en ik voeg daar Wilders aan toe die van een nepparlement spreekt, rechters beschimpt, dreigt met revolte, de pers schoffeert en ga zo maar door.
Het belangrijkste verschil met de vroegere fascisten is dat de rechtspopulisten nog geen zwart- of bruinhemden gebruiken. Maar ook dit, zo constateert Buruma, is aan het veranderen. In Oregon is onlangs geopperd dat Republikeinen beschermd moeten worden door gewapende milities en die milities worden gerekruteerd uit extremisten die de federale regering als hun voornaamste vijand zien.
Doemdenken? Ik vrees van niet maar hoe het ook zij, we moeten alert blijven en het gedrag van Trump typeren als dat van een idioot doet geen recht aan de werkelijke gevaren die achter dat gedrag schuil gaan. Buruma: "als de hoogste vertegenwoordiger van een democratie aanzet tot geweld, dan is het met die democratie snel gedaan.
