Capability approach

In de NRC van 23 juli een uitgebreid artikel over de culturele vrijheid in het strafrecht. En ook hier is besnijdenis, maar dan in ruimere zin, het thema. In 2011 schreef de jurist Wouter Limborgh een proefschrift over die culturele vrijheid. Hij sluit aan bij de filosofe Mattha Nussbaum en de Indiase econoom Amartya Sen, die spreken van de capability approach wanneer zij het hebben over deel kunnen nemen aan het sociale en economische leven en de vrijheid te zijn wie je bent; voor hen de basisvoorwaarden voor een menswaardig bestaan.
Die culturele gehechtheid en de vrijheid daar uiting aan te geven is wat Limborgh betreft aanleiding om genuanceerder naar bepaalde culturele uitingen te kijken. "De toelaatbaarheid van culturele feiten is afhankelijk van de gevolgen ervan voor de vrijheden van mensen. Om te bepalen of een specifiek cultureel feit toelaatbaar is, moet de culturele vrijheid van de pleger worden afgewogen tegen de vrijheden van de slachtoffers".
En op grond van dergelijke criteria komt Limborgh tot een aantal aanbevelingen. Eerwraak en meisjesbesnijdenis zijn dan ontoelaatbaar. Maar jongensbesnijdenis, polygamie en de symbolische besnijdenis van meisjes (een prikje in de voorhuid van de clitoris) zouden dan wel toegelaten moeten worden.
Limborgh stelt: "symbolische besnijdenis komt tegemoet aan de wens van mensen om te kunnen zijn wie ze zijn. De kwaliteit van leven gaat voor hen omhoog en je voorkomt met legalisering dat mensen ingrepen laten doen op plekken waar het niet zichtbaar is".

Maar in mijn ogen blijft het toch buitengewoon merkwaardig dat de vrijheid van een baby opgeofferd wordt aan de vrijheid van een volwassene/ouder. Het slachtoffer, de besneden baby, heeft in ieder geval voor de rest van zijn/haar leven niet meer de vrijheid van een eigen keuze. En dat blijft wringen. Zoals natuurlijk ook het toestaan van abortus blijft wringen in deze discussie.

Frank Furedi goes wild

De bekende socioloog Frank Furedi - een interessante man, Google maar eens op zijn naam - schreef afgelopen weekend in de NRC een felle aanklacht tegen de antibesnijdenislobby, die zich schuldig zou maken aan cultureel correct paternalisme. Hij gaat nogal tekeer tegen de tegenstanders van snijden in kinderlichamen. Voor hem is de Joodse wet die zegt dat jongetjes op de achtste dag van hun prille bestaan besneden dienen te worden, een onbetwistbaar uitgangspunt. Ik ga maar even voorbij aan zijn gooi-alles-maar-op-één-hoop-redenaties, het komt zijn verhaal niet ten goede en doet afbreuk aan zijn betrokkenheid.

Als ouders geen beslissingen meer mogen nemen tenzij een kind eerst zijn toestemming heeft gegeven, wordt het hele bestaan van een privé- en gezinsleven twijfelachtig, stelt Furedi. En wie bepaalt of een kind wel zijn toestemming kan overzien? vervolgt hij.

Mijn wedervraag is dan: of ouders zich nu wel of niet realiseren dat hun levensovertuiging een keuze is en dat er alternatieven zijn, hoe aanvaardbaar is het eigenlijk je kinderen op baby-leeftijd al jouw eigen keuzes op te leggen? Dat is een vraag die ieder voor zich maar moet zien te beantwoorden. Evolutionair en sociologisch is zulk gedrag allemaal heel verklaarbaar maar of apocriefe geschriften tot in de eeuwen der eeuwen kracht van wet dienen te blijven houden lijkt mij een onhoudbaar uitgangspunt.

Ik beschouw mijzelf niet als een cultureel correcte paternalist maar ik heb wel een paar simpele vragen aan Furedi: bij ons is het slaan van kinderen, ook de corrigerende tik, strafbaar; en voor het laten zetten van een tattoo is de officiële minimumleeftijd 18 jaar; als een simpel beroep op je particuliere religie voldoende is om handelend optreden van ouders te rechtvaardigen, waar leg je dan de grens? Het verbieden van besnijdenis, Frank Furedi, is wat mij betreft een kwestie van beschaving.

Aan het einde van zijn artikel gaat Furedi pas echt in de fout als hij beweert dat de antibesnijdenislobby een natuurlijke aantrekkingskracht uitoefent op mensen met een hekel aan joden en moslims. Zo, nu zijn we waar we wezen willen, we hebben het antisemitisme en de islamofobie ook even deze discussie ingerommeld. Door tegen besnijdenis van baby's te zijn lok ik antisemitisme en islamofobie uit en maak ik me daar dus indirect zelf schuldig aan. Dit, beste Frank Furedi, is een onzindelijke en verwerpelijke, want kwaadaardige bewering. Je moest je schamen voor zulk ondermaats redeneren.

Besnijdenis is kindermishandeling

Een rechtbank in Keulen heeft bepaald dat besnijdenis van minderjarige jongens uit religieuze overwegingen strafbaar is. Een onontkoombaar en volkomen juist besluit. In de Algemene Verklaring van de Rechten van de Mens is onder meer de lichamelijke integriteit van het menselijk individu beschermd. Geen enkel ander recht mag die lichamelijke integriteit schenden. Dus ook de vrijheid van godsdienst niet. Die vrijheid van godsdienst moet wat mij betreft ondergeschikt worden gemaakt aan andere grondrechten, met name het discriminatieverbod. Iemand mag niet worden gediscrimineerd op grond van sekse, geaardheid of geloof maar een gelovige vindt dat hij zelf wél mag discrimineren op grond van sekse en geaardheid, en zelfs op grond van religie. Hoe bizar wil je het hebben?
Een belangrijke overweging van de Duitse rechter is dat besnijdenis an sich niet verboden wordt. Als iemand op 18-jarige leeftijd besluit zich te willen laten besnijden, dan kan dat. De vrijheid van godsdienst is hier dus niet in het geding. Van gelovigen wordt nu - volkomen terecht - geeist dat ze hun kinderen niet lichamelijk verminken.
Het is te hopen dat het Constitutioneel Hof in Karlsruhe de rechterlijke uitspraak uit Keulen overneemt. Daarmee zou een belangrijke stap gezet kunnen worden om deze vorm van kindermishandeling uit te bannen.