Je moet je identiteit vederlicht dragen

In de NRC van dit weekend staat een zeer interessant interview met de filosoof Kwame Anthony Appiah, geboren in Londen uit het huwelijk van een Ghanese man met een Britse vrouw en nu woonachtig in New York. Een perfecte achtergrond om na te denken over identiteit. Aan het eind van het interview zegt hij: "Toen Trump werd gekozen dacht ik: We did the wrong thing. Toen de Britten voor de Brexit stemden, dacht ik: They did the wrong thing. Je ziet, mijn Britse identiteit is een beetje aan het verbleken". Aanleiding tot dit interview is zijn jongste boek The Lies that Bind: Rethinking Identity.

Ik ga het interview hier niet samenvatten, daarvoor moet u dit uitstekende artikel echt zelf lezen, maar een paar uitspraken wil ik u niet onthouden. De essentie van wat Appiah ons wil laten zien is dat we een overtrokken beeld van onze identiteit hebben. In de 19de eeuw wisten ze het al, zegt hij: de studie van de geschiedenis is de vijand van het nationalisme. Wie mensen op grote schaal wil samenbrengen moet feiten verzwijgen.

Nationale identiteit noemt Appiah een leugen, vol historische verzinsels. Ras-identiteit is bedacht in de 19de eeuw. Culturele identiteit dan? Cultuur is geen organisch geheel maar een voortdurend veranderende verzameling van de meest uiteenlopende gedachten en gewoontes die niemands bezit zijn, aldus Appiah.

Geconfronteerd met onze Zwarte-Piet-discussie merkt hij op: De betekenis van symbolen wordt niet bepaald door intenties. Symbolen hebben een eigen betekenis. Je kunt ook niet met een hakenkruis op je arm door een stad in Duitsland lopen en zeggen: "ik bedoel er niets mee, ik vind het gewoon een mooi patroon met oude Keltische symboliek".

En als een van zijn studenten hem voorhoudt dat zij op slavenschepen hierheen (New York) zijn gebracht, denkt Appiah: "Nee, jij bent hier met de bus naar toe gekomen en hier in de VS geboren. Het is niet jouw geschiedenis, het is de geschiedenis van je voorouders. En dan komt hij met de mooiste opmerking in dit interview: Je moet je identiteit vederlicht dragen.

Prachtige relativerende woorden waar we eens wat vaker bij stil moeten staan. Voor Appiah is respect een sleutelwoord maar: respect moet je tonen én ontvangen.

Kwame Anthony Appiah

In een buitengewoon interessant interview in de NRC van 6 januari stelt de Amerikaanse filosoof Kwame Anthony Appiah dat de kosmopolitische prikkel die ontspruit uit onze gemeenschappelijke humaniteit niet langer een luxe is maar een noodzakelijkheid is geworden.

Kijkend naar zijn VS stelt hij vast dat Trump de popular vote met een marge van twee miljoen stemmen heeft verloren. Slechts 52 procent nam de moeite om te stemmen en minder dan de helft daarvan bracht zijn stem op Trump uit.

De Democratische partij staat nu vooral voor het verzet tegen de oude vormen van hierarchie op het gebied van ras, gender en religie. Maar een arme witte Amerikaan laat zich dat ene privilege dat hij nog heeft - zijn wit zijn - niet afpakken en daarom zal hij niet op de democraten stemmen. Maar het zijn niet die witte Amerikanen, het zijn niet de Trumpstemmers die Amerika racistisch hebben gemaakt. Dat racisme is door president Thomas Jefferson geintroduceerd. Hij beschouwde het als een politieke onmogelijkheid om gelijkwaardig met zwarten samen te leven.

Het probleem zit hem niet zozeer in arbeid die wegvloeit naar lage lonen landen maar veel meer in technologische ontwikkeling waardoor de factor arbeid in productieprocessen steeds minder substantieel wordt. Dat gegeven noodzaakt nadenken over een sociaal inkomen dat los staat van arbeid. In Europa is dat misschien mogrlijk, aldus Appiah. Maar hij vreest dat de Verenigde Staten niet de solidariteit op kunnen brengen om dat mogelijk te maken.

Er is in zijn ogen dan ook eerder een ethische dan een economische crisis. Een pasklare oplossing heeft hij niet maar hij bepleit een veel sterkere inbreng van sociale wetenschappers, filosofen, Nobelprijswinnaars, schrijvers en filmmakers in het maatschappelijk en politiek debat.

Ik hoop zo dat hij gelijk heeft maar ik zie de huidige generatie politici nog niet zo gauw open staan voor een dergelijke inbreng. In deze post-truth debatloze samenleving bestaat er vooral veel dedain ten aanzien van wetenschappers en filosofen. "Wij moeten politici ideeen aanreiken", zegt Appiah. Maar wat als die politici daar geen boodschap aan hebben?